Cuideachta na bhFoghlaimeoirí

An bhfuil tú ag foghlaim na Gaeilge? An bhfuil cúpla focal agat?
An raibh tú riamh ag Oireachtas na Gaeilge? Ar mhaith leat oíche a chaitheamh ag an Oireachtas le daoine eile atá ag foghlaim na Gaeilge? Beidh blaiseadh beag d'imeachtaí an Oireachtais ar an ardán: damhsa ar an sean-nós, amhránaíocht, ceol, lúibíní, agallamh beirte, scéalaíocht agus go leor eile. Beidh Tráth na gCeist Boird againn chomh maith le duaiseanna. Beidh fáilte roimh fhoghlaimeoirí iad féin ceol nó damhsa a dhéanamh! Agus isteach linn chuig Club na Féile ina dhiaidh. Úsáid do chuid Gaeilge!!

Tuilleadh Eolais: cuir scairt ar 087 9670 985 (ó na Sé Chontae is fiche) nó ar 079 1266 2796 ó na Sé Chontae.

Cultúrlann úr san Iarthuaisceart

Chuaigh mé féin agus Ríonach chuig an oscailt oifigiúil sa chultúrlann úr i nDoire Cholm Cille aréir, Cultúrlann Uí Chanáin. Tá cuma bhreá ar an fhoirgneamh; baineadh siar asainn nuair a shiúil muid isteach mar go bhfuil an stíl ailtireachta iontach difriúil ón rud a raibh muid ag dréim leis; an nua-aimsearthacht agus an tseanaimsearthacht taobh le taobh.

Ba ghnách linn corrchuairt a thabhairt ar an Chultúrlann i mBéal Feirste, ach is mór an t-achar é ón Srath Bán. Insíonn Ríonach scéal faoin mhaidin a chuir mé ceist uirthi 'Ar mhaith leat cúpán caifé', 'Ba mhaith' a d'fhreagair sí, agus an chéad rud eile bhí muid sa charr agus ar an bhealach chun na Cultúrlainne i mBéal Feirste fá choinne cúpán caifé!!!

Ach tá lúcháir orm anois go dtig linn bualadh isteach chuig an Chultúrlann úr i nDoire, súil a chaitheamh ar an siopa leabhar, greim a fháil le hithe, freastal ar ranganna damhsa nó rud inteacht, dul chuig ceolchoirmeacha, agus dreas comhrá a dhéanamh i nGaeilge. Thug muid na páistí isteach inniu chuig Lá na bPáistí chomh maith; bhí cúpla ceardlann ar siúl, chomh maith le trealamh ealaíne srl.

Maith sibh, a mhuintir Dhoire! Beidh muid ar ais...

Preab Dheireanach na Meánaoise

Cad é mar atá sibh arís, a chairde? Tá a fhios agam go bhfuil an blag seo tréigthe agam le coicís anuas. Bhí mé ag cur dlaoi mhullaigh ar chúrsa céime páirtaimseartha a thosaigh mé ‘i gciancheoch na haimsire’, mar a déarfadh Mac Grianna, agus ar chúis amháin agus eile ní bhfuair mé faill á críochnú go dtí an tseachtain seo. Isteach liom chun na hollscoile maidin Dé Luain, mé ag feadaíl liom, aiste agus miontráchtas faoi m’ascaill agam, agus an scrúdú deireanach déanta an tseachtain roimh ré. Ní faoistin go dtí é. Le cuidiú Dé, ní thréigfear mo bhlag mar sin go rómhinic. Ar an idirlíon is ionann moilleadóireacht a dhéanamh agus bás a fháil!

Nach breá an aimsir a bhí againn ansin le seachtain anuas. An ghrian ag scoilteadh na gcloch. Is féidir go mbeidh deireadh léi amárach. Cuireann an aimsir mhaith ceol agus comhluadar sa saol; na céadta duine gealgháireach amuigh ar na sráideanna, comharsana béal dorais ag malartú beannachtaí agus ag clabaireacht, an fear uachtair reoite ina Pied Piper ag na páistí.

Agus ansin, buaileann mire an tsamhraidh cuid againn. Bhí mé ag inse daoibh tamall ó shin go mbímse féin is cara de mo chuid, Mícheál Ó Dufaigh, ag rothaíocht anois is arís. Ní haon mhór-rothaíocht í, caithfidh mé a rá. Cúpla míle anseo is ansiúd.

Tá sé i gceist againn, féachaint le gach iarracht a dhéanamh, ár seacht ndícheall a dhéanamh, tabhairt faoi – mar a deir lucht an mhaorlathais nuair a bhíonn doicheall orthu aon ghealltanas soiléir a thabhairt! – turas na hÉireann a dhéanamh, ó Chionn Mhálanna i dTír Chonaill go Carn Uí Néid i gCorcaigh, agus dul fríd cheithre cheantar Ghaeltachta ar an bhealach, mar atá, Baile na Finne, Tuar Mhic Éadaigh, Conamara, agus Cúil Aodha! Beidh muid ag fágáil Cionn Mhálanna ar an chéad lá de mhí Lúnasa, má tá an saol ina cheart agus má tá muidne inár gceart!

Tá dhá chúis mhaithe leis an dúshlán seo, agus cúis amaideach eile gan mhaith. Is iad an dá chúis mhaithe ná dhá charthanas fhiúntacha, ceann amháin acu ag plé le beatha agus bás, agus an ceann eile ag plé le cultúr is teanga, mar atá, CRY (Cardiac Risk in the Young), agus Naíscoil an tSratha Báin.

Is í an chúis amaideach gan mhaith atá leis an dúshlán seo ná go mbraithim rigor mortis na meánaoise ag spré agus ag leathnú fríd mo chorp le héirí gach gréine! Ba mhaith leis an bheirt againn éacht fhisiciúil amháin a chur i gcrích sula mbeidh sé rómhall, mura bhfuil sé rómhall cheana féin! Tá muid róshean don pheil, ach tá muid ró-óg don ghalf (mo mhórleithscéal, a lucht gailf!). Idir an bheirt againn beidh 33 chloch ar an dá rothar, agus sin sula mbeidh aon bhagáiste curtha orthu fiú! Ní bheidh aon veain ag taistil linn. Agus tá cúpla gortú ag cur as dúinn cheana féin: droim lag, glúin chnagarnach, gualainn scriosta, murnán ataithe srl srl. Beidh sé ina éacht má éiríonn linn imeacht as Dún na nGall fiú!

Ní bhrisfear aon taifead domhanda luais. Tá sé i gceist againn coicís a chaitheamh ar an turas seo, an giotár agus an bosca ceoil a thabhairt linn. Tá bealach oibrithe amach againn ina mbeidh orainn 65km sa lá a chur dínn. Cuirfidh na ceantair Ghaeltachta fad leis an turas, ach tá súil againn castáil le cúpla duine de mhuintir na háite, agus tá súil againn go gcuirfidh sé leis an radharc tíre a bheas againn, mar níl mórán taitneamhachta súl i gceist ar na príomhbhóithre móra. Tá mé féin ag smaointiú ar mo chuid Béarla a chur ar leataobh ar feadh coicíse féachaint an féidir le duine a bheith beo in Éirinn i nGaeilge amháin… ach tá plé ar siúl faoin ghealltanas sin go fóill!

Tá dhá mhí againn le hairgead a thógáil, mar sin de, má tchíonn sibh beirt fhear ag teacht in bhur dtreo, súile móra umhla ina gcloigeann, an liopa íochtarach ag gobadh amach, agus babhla déirce sínte rompu, bígí fial agus flaithiúil… preab dheireanach na meánaoise atá ann agus tá súil againn go dtabharfaidh sibh tacaíocht don iarracht. Fáilteofar roimh gach pingin.

Rabhadh

Ach caithfear a rá go hard is go soiléir, má theipeann orainn ar aon chúis (agus níl muid ag iarraidh go dteipfeadh), coinneofar gach pingin go fóill! Dálta díolacháin Eanáir, ní féidir aisíocaíocht a fháil ar dhá earra amhrasacha.

An dóigh le cuidiú agus le tacú?

Thig leat féin nó le d’eagraíocht deonúchán a dhéanamh isteach sa chuntas: Uimhir. 06153521 , Ainm: Gaelphobal No. 3 Account, Cód Sórtála 93-84-40, Banc an First Trust ar an tSrath Bán, nó thig leat seic a chur chugamsa @ Seán Mór Ó Daimhín, 31 Gairdíní Inis Fraoich, An Srath Bán, Tír Eoghain, BT82 8JD.

Nó má shíleann tú go dtig leat lóistín oíche a fháil (chomh saor agus is féidir) i dTuar Mhic Éadaigh, i gConamara, nó i gCúil Aodha sa chéad dhá sheachtain de mhí Lúnasa, bheadh sé iontach!

Má tá aon eolas eile ag teastáil, thig libh scríobh chugamsa ag sean_mor@hotmail.com

An Chéad Chomaoineach Dheireanach

Beidh an iníon is óige againn, Neasa, ag déanamh a Céad Comaoineach Dé Sathairn seo ag teacht, i nGaeilge, mar atáthar á dhéanamh le roinnt blianta anuas ó bunaíodh an Ghaelscoil anseo ar an tSrath Bán, agus an t-ádh linn go bhfuil sagairt againn atá in inmhe an obair a dhéanamh inár dteanga dhúchais, cé nach bhfuil sí againn ó dhúchas. Déarfainn go mbeadh ort dul siar go ré Charraig an Aifrinn sa cheantar seo le go bhfaighfí aon cheann de na sacraimintí á cheiliúradh i nGaeilge na hÉireann.

Tá sí an-tógtha faoin Lá Mór. A gúna deas simplí bán déanta ag beanchomharsa béal dorais, na comharsana is fearr in Éirinn, a deirim libh. Tá mé féin ar mo dhícheall brí a chur san ócáid, ar a sonsa, agus dhá chiall an fhocail sin i gceist agam, mar atá ciall agus fuinneamh. Is aindiachaí mé féin, cé go gcrothnaím an suaimhneas a thugadh creideamh dom na blianta ó shin. Ní théitear chun Aifrinn sa teaghlach seo. Bhuel, ní minic a théitear; bás, breith agus bainis.

Is cuimhin liom nuair a bhí Neasa 3 bliana d'aois, agus muid ag dul thar an seipéal mór galánta atá againn sa pharóiste seo, agus ar sise liom 'Cé atá ina chónaí sa chaisleán sin, a Dhaidí?'. 'Fear darb ainm Dia, agus a mhac Íosa agus ........' smaoinigh mé ar feadh tamaillín '...... máthair an mhic, Muire' arsa mise 'agus cuireann siad fáilte roimh achan duine isteach sa chaisleán sin'. Ansin, i ndiaidh di toiseacht ar an Ghaelscoil, phreab sí isteach sa teach lá amháin le scéal mór a chur inár láthair... 'A Dhaidí, rinne Dia an domhan, an talamh, an fharraige, na plandaí, na hainmhithe, agus rinne sé muidne fosta.... taobh istigh de 6 lá! Agus ansin bhí sos aige ar an seachtú lá...' ar sise, agus crith ar a glór, bhí sí chomh corraitheach sin faoin scéal. Shíl sí nach raibh a fhios againn, mar nár luaigh muid an scéal riamh.

Ní duine frithchreidmheach mé. Leis an fhírinne a dhéanamh tá lorg an chreidimh go smior ionam áit éigin. Deir mo bhéal agus deir m'intinn nach gcreidim in aon Dia. Bíonn mo chroí is m'anam i ngleic leo beirt. B'fhearr liom an creideamh a bheith agam gan cheist, ach ní rud é sin a bhfuil neart agam air... leis an seanfhocal a chur droim ar ais, 'bítear mar a shíltear'.

Mothaím go bhfuil mé i mo sheasamh idir ghlúin mo sheanmháthar, a raibh an creideamh go smior iontu agus an ghlúin atá ag teacht i mo dhiaidh. Níor mhaith liom bac a chur ar an sruth creidimh sin a choinnigh mo mhuintir romham beo agus é a cheilt ar mo mhuintir féin a bheas ag teacht i mo dhiaidh. Mura mbeidh mé féin in ann an creideamh a iompar, b'fheidir go dtig liom a bheith i mo chloch ar an sruth sin idir an dá ghlúin agus thig leo seasamh orm agus leanúint ar aghaidh beag beann ormsa agus ar mo chuid amhras.

Bainfidh mé sult as an lá. Rachaidh mé chun Aifrinn, le cuidiú Dé. Beidh lá speisialta aici. Agus tá mé lánchinnte go mbeidh grianghraf níos deise le taispeáint aici ná mar atá agamsa thuas ó mo lá féin.

'Vótáil DUP, a haon, 'dó, trí'

Sin rosc catha i nGaeilge a bhíodh ag bairdéir beag aontachtach a raibh féith an ghrinn go smior ann, nuair a bhí mé féin istigh i gcarcair sna hochtóidí is nóchaidí. Ní cuimhin liom a ainm, agus fiú dá mba chuimhin, ní thabharfainn amach anseo é. Shíl go leor againn nach raibh ann ach amadán, cé go raibh cion agus gean againn air mar gur thug sé an ghealgháireacht isteach i láthair na gruamachta. Ach an bhfuil a fhios agat seo, le himeacht ama tá cuma ar an scéal nach raibh an bairdéir beag sin rófhada ar shiúl ón fhírinne.

Tá ceist agam. Is ceist Sé Contaethach í is dócha. An fiú an dua siúl isteach chuig aon ionad vótaíochta sna Sé Chontae le vótáil d'aon pháirtí eile seachas an DUP? An bhfuil aon pháirtí amuigh ansin atá toilteanach seasamh go láidir i gcoinne geáitsíocht an DUP? An bhfuil aon pháirtí amuigh ansin atá ag tabhairt dúshláin do riail na Breataine ar an chuid seo den tír níos mó? Agus ní ar an chogaíocht atá mé ag caint, tá deireadh leis sin, buíochas mór le Dia agus le haon duine eile a raibh lámh aige nó aici sa scéal sin. Is maith ann an tsíocháin, ach is lochtach agus aontaobhach an próiseas é.

Is le Sinn Féin a sheas mé den chuid is mó i rith mo shaoil. Níor vótáil mé d'aon pháirtí eile riamh, go dtí an toghchán deireanach, ach bhí Sinn Féin go fóill go láidir ar mo liosta an lá sin. Níl a fhios agam cad é le déanamh an iarraidh seo. Tá dóchas iomlán caillte agam sa phróiseas agus sa treo ina bhfuil muid ag dul. Ag am toghcháin is minic an Ghaeilge agus Éire Aontaithe i mbéal ionadaithe Shinn Féin, agus meallann an chaint sin mé ina dtreo nuair a chluinimse í, ach tá cuma na béalchráifeachta ar chuid den chaint sin anois nuair a dhéanann tú comparáid idir an beart agus an briathar.

Thóg mé bróisiúr beag toghcháin ar son Bhairbre de Brún agus Shinn Féin tá cúpla lá ó shin agus is é an teideal a bhí air ná 'Listening, Working and Delivering'. Níl aon amhras orm ach go bhfuil Sinn Féin ag éisteacht. Lena gceart a thabhairt dóibh, reáchtáil siad cruinnithe móra poiblí ar na mallaibh agus bhí deis ag achan duine againn freastal orthu agus ár dtuairimí a thabhairt. Níl aon amhras orm ach go bhfuil Sinn Féin ag obair go dian dícheallach chomh maith. Is iad Sinn Féin an t-aon dream amháin a tchím i measc an phobail anseo agus bíonn a gcuid comhairleoirí agus ball ag obair go crua ar son an phobail sin. Ach níl aon 'delivering' ann, ná baol air. Leis an fhírinne a dhéanamh is mó de 'Deliverance' atá againn anseo sna Sé Chontae ná 'Delivering'.

Ní ionsaí é seo ar Shinn Féin, ach cailliúint dóchais.

Is é an mana atá ag Sinn Féin le fada ná gurb iadsan páirtí an athraithe, go bhfuil siad ag iarraidh an saol polaitiúil a 'athrú' ó bhun go barr. De ghnáth ní chuirtear síos ar an fhocal seo 'athrú' nó cad é atá i gceist acu le 'athrú' agus cad é atá bainte amach acu maidir le 'hathruithe' a chur i gcrích. Agus leis an dul chun cinn, nó an easpa dul chun cinn, atá déanta ag Sinn Féin a mheas, caithfidh muid an focal sin 'athrú' a bhriseadh síos i rannóga éagsúla.

Mar phoblachtánach (lochtach go maith mé féin), tchím trí chineál 'athraithe' a bhíothas á lorg.
1. athrú dearfach de bharr na síochána agus imeacht na cogaíochta, agus daonlathú na Sé Chontae (clár polaitiúil an SDLP agus Workers Party).
2. athruithe maidir le cearta agus aitheantas dúinne sna Sé Chontae a tchíonn muid féin mar chuid de náisiún na hÉireann, agus a ndearnadh cos ar bolg ar na cearta agus aitheantas sin le blianta fada ag aontachtaithe agus ag Rialtas na Breataine. (Clár polaitiúil eite ghlas an SDLP)
3. An tAthrú Bunreachtúil ina mbeadh féinriail, neamhspleáchas iomlán agus saoirse ó riail eachtrannach in Éirinn Aontaithe. (Clár polaitiúil SF agus Gluaiseacht na Poblachta).

Athrú Cineál 1
Maidir le hathrú uimhir 1, níl aon amhras faoi ach go bhfuil athrú dearfach ar an saol anseo sna Sé Chontae mar gheall ar imeacht na cogaíochta agus teacht i réim na síochána. Diomaite de na heachtraí a tharla tamall de mhíonna ó shin, níl éinne á mharú ar na sráideanna. Tá cuid mhór campaí míleata de chuid na Breataine leagtha agus a gcuid saighdiúirí bogtha ar aghaidh chuig tíortha eile. Tá an teorainn ar oscailt. Tá náisiúntóirí agus aontachtóirí ag 'roinnt' mionchumhachta de chineál éigin. Mothaíonn daoine níos sábháilte, tá faoiseamh ar go leor daoine go fóill go bhfuil sé thart, cé go bhfuil glúin óg ag teacht chun tosaigh nach bhfuil aon eolas acu ar na rudaí a thit amach anseo. Níl éinne ag iarraidh pilleadh ar na seanlaetha cogaíochta.

Níor mhaith liom beag is fiú a dhéanamh de na hathruithe thuas, ach caithfidh muid iad a chur i gcomhthéacs. Is athruithe dearfacha iad a tharlódh i gcomhthéacs ar bith ina mbeadh deireadh le coimhlint agus deireadh le cogaíocht. Dá mbeadh deireadh leis an trodaíocht ar fad sna 70-óidí, b'fhéidir go n-éireodh le Sunningdale sa deireadh thiar thall... ní bheidh a fhios againn choíche. Ach cé go gcuireann gach duine fáilte roimh na hathruithe seo, ní féidir a mhaíomh gur dul chun cinn ar bith iad ar na spriocanna a bhí ag gluaiseacht na Poblachta le 30 bliain anuas.

Athrú Cineál 2
Anois, seo an áit a bhfuil an tubaiste. Níl aon cheart ná aitheantas againne sna Sé Chontae a tchíonn muid féin mar chuid de náisiún na hÉireann. Fuarthas réidh le hAlt 2 & 3 de Bhunreacht na hÉireann, agus cé gur scríobhadh isteach ina n-áit go raibh cead Saoránacht Éireannach a bheith ag éinne sna Sé Chontae, níl aon bhunús praiticiúil leis an tSaoránacht sin, seachas a bheith i dteideal Pas Éireannach, de réir cosúlachta. Ach bhí sin againn i gcónaí, agus mar sin de ní féidir a mhaíomh gur céim chun tosaigh atá ann. Níl aon rud praiticiúil agamsa a dtig liom a rá faoi 'Seo, bhain muid seo amach, ní raibh sin againn an t-am sin ach tá sé againn anois'. Níl Acht Teanga againn, rud a chiallaíonn nach n-aithnítear an Ghaeilge fiú. Níl cead agam vótáil d'Uachtarán na hÉireann. Ní thig liom ionadaí a chur chuig Dáil Éireann ach thig liom ionadaí a chur chuig Parlaimint Ghallda. Ní thig liom teastas breithe a fháil do mo pháistí i nGaeilge fiú. Ní thig liom clárú ar chóras cánach na gCoimisinéirí Ioncaim sna 26 Contae mar go bhfuil 'seoladh eachtrannach' agam. Caithfidh dhá chuntas bainc a bheith agam mar go bhfuil mé ag obair sna 26 Contae agus cónaí orm sna 6 Chontae. Ní thig liom airgead a chur ó chuntas amháin go dtí an cuntas eile, míle amháin suas an bóthar, gan táille idirnáisiúnta a íoc. Ar dhóigheanna áirithe, tá an chríochdheighilt níos láidre agus níos doimhne ná mar a bhí sí riamh. Agus cé go raibh Máirtín Mag Aonghusa toilteanach seasamh taobh amuigh de Stormont agus 'tréas' a chur i gcoinne poblachtóirí traidisiúnta (atá go hiomlán ar seachrán), ní fhaca mé aon bhall den DUP ag seasamh taobh amuigh de Stormont agus a rá go bhfuil sé in am freastal ar chearta agus ar aitheantas an phobail náisiúnaigh maidir le ceist na Gaeilge srl. 'Vótáil DUP, a haon, dó, trí' mar a deireadh mo bhairdéir beag greannmhar fadó.

Athrú Cineál 3
Tá ceist na hÉireann Aontaithe curtha san uaigh taobh le hÉirinn Rómánsúil O'Leary. Lena gceart a thabhairt dóibh is iad Sinn Féin an t-aon dream amháin a bhfuil 'comhrá náisiúnta' ag dul ar aghaidh acu ar an cheist, ach mar gheall ar an phróiseas a raibh siad féin á stiúradh agus á threorú le blianta fada, tá na páirtithe eile anois den bharúil go bhfuil an cheist bhunreachtúil 'socraithe', agus ní luafaidh ionadaí ar bith ó Fhianna Fáil ná ó Fhine Gael Éire Aontaithe arís go dtí go gcluinfidh siad an focal sin i mbéal na n-aontachtóirí iad féin. Is ag snámh in aghaidh a n-easa féin atá Sinn Féin anois. Fiú an tIar-Thaoiseach Bertie Ahern, sílimse go ndúirt sé ar na mallaibh go mbeadh móramh aontachtach de dhíth sula mbeadh Éire Aontaithe ann. Agus níl creidiúint ar bith fágtha ag aon fhocal atá scríofa i gComhaontú Aoine an Chéasta, tá an oiread sin gealltanas sa chomhaontú sin briste faoin am seo. Lena chois sin, is iad an sean-Workers Party agus an SDLP a bhí ag iarraidh Athrú Cineál 1 a chur i bhfeidhm le 30 bliain anuas, agus bhí muidne i ngluaiseacht na Poblachta a rá nach féidir sin tarlú, agus nach fiú sin tarlú, go dtí go mbeadh Athrú Cineál 3 i bhfeidhm ar dtús. Má d'éirigh linn aon rud a bhaint amach, d'éirigh linn clár oibre an Workers Party agus an SDLP a thabhairt ar an saol, rud nach dtiocfadh le ceachtar den dá pháirtí sin a dhéanamh iad féin.

Is mó d'athrú atá ar Shinn Féin mar pháirtí, ná d'athrú atá bainte amach acu sa tsochaí ina bhfuil siad.

Cé nach bhfuil mórán tábhachta le mo vóta ar an Déardaoin 4 Meitheamh, beidh mé istigh in ionad na vótaíochta agus beidh na pointí seo thuas ag dó na geirbe agam sula gcuirfidh mé peann luaidhe le pár.

Aimsir Bhreá agus An Áirc

Trí lá den chéad scoth a bhí againne i Leath Chuinn. An ghrian ag scoilteadh na gcloch. Shocraigh muid anseo rud beag oibre a dhéanamh ar Chlann-Ghaeltacht Inis Fraoich anseo ar an tSrath Bán. Sin Gaeltacht a bhunaigh muid féin mar go bhfuil 75% de phobal an teaghlaigh seo (sin triúr) ag labhairt i nGaeilge 100% den am lena chéile, agus tá 25% den phobal teaghlaigh seo (duine amháin) ag labhairt i nGaeilge idir 30% agus 50% den am. Níl aon aitheantas stáit ag an Ghaeltacht seo... níl stát Éireannach againn fiú, ach sin scéal eile, agus ní raibh aon deontas deice le fáil as an obair seo a dhéanamh ar infrastruchtúr na Gaeltachta bige seo lena coinneáil beo beathach.

'An Áirc' atá bronnta mar ainm againn ar an deic. Má bhíonn an Dara Tuile ann arís mar gheall ar an téamh domhanda agus ardú na farraige, beidh muidne inár suí go te ar An Áirc agus ag seoltóireacht linn...

Foghlaim agus Teagasc

Beirt atá ag freastal ar mheánrang de mo chuidse ar an tSrath Bán, bhí orthu dul isteach go Gaoth Dobhair inniu le dul faoi scrúdú. Meánleibhéal B1 de chuid an Teastais Eorpaigh sa Ghaeilge a bhí i gceist. Bhí an scrúdú le bheith ar siúl ar 10.00 ar maidin i bPobalscoil Ghaoth Dobhair. Shocraigh mé ar dhul a fhad le Gaoth Dobhair sa charr leo, agus bhí dianseisiún dul siar ar siúl againn sa charr ar an bhealach síos, mé féin ag cur ceisteanna orthu agus iad féin ag freagairt. Cé nach múinteoir cáilithe mé, is breá liom a bheith ag teagasc na Gaeilge. Mothaím freagrach as gach duine a bhíonn ag freastal ar mo ranganna. Má éiríonn duine as an rang, bím ag smaointiú go raibh an locht orm féin ar bhealach éigin. Má theipeann ar dhuine sa scrúdú, teipeann ormsa.

Ach caithfidh mé a rá go bhfuil an-mheas agamsa ar an bheirt seo. Chuir siad a gcroí isteach sa chúrsa seo. Tá leabharthaí nótaí scríofa amach acu, agus iad ag dul siar orthu i dtólamh. Is beag Béarla a labhraíonn siad liom. Tapaíonn siad gach deis an Ghaeilge a labhairt, cé go dtiocfadh linn caidreamh i bhfad níos fearr agus níos doimhne a bheith againn lena chéile i mBéarla, an mháthairtheanga ag an triúr againn. Bhí scrúdú cluastuisceana, scrúdú léitheoireachta, scrúdú scríofa agus scrúdú cainte acu inniu. Níl siad ag déanamh na gcúrsaí Gaeilge seo ar mhaithe le post níos fearr a fháil, nó le hardú céime a fháil, nó le cáilíocht mhúinteoireachta a bhaint amach. Níl ann ach go bhfuil grá acu don Ghaeilge, agus gur mhaith leo a bheith in ann í a labhairt níos fearr, níos minice, agus ag leibhéal níos airde.

Caithfidh mise a rá chomh maith go bhfuil an-mheas agamsa ar an chóras atá ag an Teastas Eorpach sa Ghaeilge, atá á chur ar fáil ag Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. Tá 6 leibhéal ar fad i gceist (Bonnleibhéil A1 agus A2, Meánleibhéal B1 agus B2, agus Ardleibhéal C1 agus C2), agus tá trí leibhéal taobh istigh d'achan leibhéal acu sin (Pas, Pas le Tuilteanas, agus Pas le Gradam). Sin 18 leibhéal i ndáiríre, agus sílim gur cur chuige níos cruinne agus níos cuimsithí sin maidir leis na leibhéil éagsúla a thig a bheith i gceist agus daoine ag foghlaim na Gaeilge, nó aon teanga eile. Cuireann an Ollscoil na siollabais, an t-ábhar teagaisc, agus scrúduithe samplacha ar fáil ar an idirlíon agus thig le heagraíocht ar bith, nó le múinteoir ar bith iad a úsáid. Is beag ollscoil a dhéanann sin... tá an chuid is mó acu an-rúnda lena gcuid eolais. Thig le foghlaimeoir ar bith anois, fios a bheith aige cén leibhéal i ndáiríre atá bainte amach aige ar dhréimire na foghlamtha, seachas an tsíorfhoghlaim gan sprioc gan chuspóir a bhíodh ann le blianta blianta fada.

Tá mise den bharúil go bhfuil dualgas ar gach duine a bhfuil an Ghaeilge ar a thoil aige, í a theagasc do 20 duine eile ar a laghad. Dá gcuirfimis an oiread céanna ama isteach i dteagasc na Gaeilge agus a chuirimid isteach ag gearán agus ag clamhsán fá fhadhbanna na Gaeilge agus fá na lochtanna atá ar achan duine eile, bheimis giota maith chun tosaigh leis an obair chun an Ghaeilge a chur i mbéal an phobail arís. Mar sin de, mura bhfuil rang á theagasc agat, d'iarrfainn ort dul chuig an suíomh seo, an t-ábhar uilig a chur i gcló, tús a chur le rang Gaeilge i do cheantar i mí Mheán Fómhair, agus tchífidh tú toradh éigin ar do chuid oibre. Ná fág an obair ar fad ag múinteoirí cáilithe... tá múinteoir in achan duine againn, agus tá tacaíocht ar fáil don mhúinteoir sin ar an suíomh idirlín sin. Agus tógfaidh na foghlaimeoirí do chroí.... is fiú go mór an dua é.